บริเวณราชธานีฝั่งตะวันออกของแม่น้ำเจ้าพระยา ซึ่งล้อมรอบด้วยแนวคลองและแม่น้ำ จึงเรียกว่า "เกาะ" — แบ่งออกเป็นสองชั้น คือ ชั้นใน รอบด้วยคลองคูเมืองเดิม (คลองหลอด) และชั้นนอก รอบด้วยคลองรอบกรุง
เกาะรัตนโกสินทร์ตั้งอยู่บนแผ่นดินที่มีน้ำล้อมรอบในลักษณะเกาะ คือมีขอบเขตอยู่ภายในพื้นที่ระหว่างแม่น้ำเจ้าพระยาทางตะวันตก กับคลองหลอดหรือคลองคูเมืองเดิมทางตะวันออก ตัวเกาะแบ่งออกเป็น สองชั้น ตามลำดับการขยายพระนครในต้นกรุงรัตนโกสินทร์
ชั้นในเป็นบริเวณราชธานีดั้งเดิม รอบด้วยคลองคูเมืองเดิม (คลองหลอด) ส่วนชั้นนอกเกิดจากการขุดคลองรอบกรุงในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช เพื่อขยายอาณาเขตพระนครให้กว้างขวางขึ้นไปทางทิศตะวันออก
เกาะรัตนโกสินทร์ชั้นใน คือบริเวณที่มีอาณาเขตล้อมรอบด้วยแม่น้ำเจ้าพระยาและคลองคูเมืองเดิม (คลองหลอด) มีพื้นที่ประมาณ ๑.๘ ตารางกิโลเมตร หรือ ๑,๑๒๕ ไร่ ตั้งอยู่ในท้องที่แขวงพระบรมมหาราชวัง เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร
เกาะรัตนโกสินทร์ชั้นนอก คือบริเวณที่มีอาณาเขตล้อมรอบด้วยคลองคูเมืองเดิม(คลองหลอด) แม่น้ำเจ้าพระยาด้านทิศเหนือ คลองรอบกรุง(คลองบาลำพู-คลองโอ่งอ่าง) แม่น้ำเจ้าพระยาด้านทิศใต้ มีพื้นที่ประมาณ ๒.๓ ตารางกิโลเมตร หรือ ๑,๔๓๘ ไร่ ตั้งอยู่ในท้องที่แขวงชนะสงคราม แขวงบวรนิเวศ แขวงสำราญราษฎร์ แขวงศาลเจ้าพ่อเสือ แขวงเสาชิงช้า แขวงวัดราชบพิธ แขวงตลาดยอด และแขวงบูรพาภิรมย์ เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร